Hoe werkt tech-verslaving en wat gebeurt er in het brein?

We noemen het vaak heel luchtig een telefoonverslaving of socialmediaverslaving, maar wat er werkelijk in het brein gebeurt wanneer we steeds naar ons scherm grijpen gaat veel dieper dan dat. Het heeft niets te maken met luiheid of slechte discipline. Het heeft alles te maken met een neurobiologisch proces dat bij iedereen kan ontstaan, ongeacht leeftijd. Dit proces werkt zelfs op dezelfde manier als een drugsverslaving. Dat klinkt heftig, maar dit is precies wat professor Christina Brezing, professor of psychiatry aan Columbia University, vertelde in haar recente gesprek met Oprah Winfrey. Zij doet al jaren onderzoek naar verslavingen en legt uit dat gedragsverslavingen dezelfde veranderingen in het brein veroorzaken als verslavingen aan middelen. Technologie valt daar rechtstreeks onder.

Hoe dopamine werkt en waarom het ons blijft trekken

Ons brein geeft dopamine af wanneer er iets leuks, prikkelends of interessants gebeurt. Deze stof zorgt ervoor dat we gemotiveerd raken en dat we gedrag willen herhalen dat goed voelt. Dat is een gezond systeem dat ons helpt te leren en te groeien. Het gaat alleen mis wanneer er te veel en te vaak kleine piekjes dopamine worden afgegeven. Dat gebeurt bij social media, games en veel apps. Elke keer dat je een melding ziet, een nieuw filmpje opent, een like binnenkrijgt of weer even scrolt, krijgt je brein een klein dopamineshotje. Al die kleine piekjes bij elkaar zorgen ervoor dat je brein denkt dat het nog een beloning verdient.

Christina Brezing legt uit dat het brein op den duur minder gevoelig wordt voor deze beloningen. Dit wordt tolerantie genoemd. Het betekent dat dezelfde hoeveelheid dopamine minder effect geeft. Je hebt dus meer prikkels nodig om hetzelfde fijne gevoel te krijgen. Dit is precies waarom je blijft scrollen terwijl het eigenlijk niet eens meer leuk voelt. Het is waarom kinderen zo snel naar hun telefoon grijpen en waarom volwassenen dit net zo goed doen. Stoppen kost moeite, niet omdat je zwak bent, maar omdat het brein gewend is geraakt aan die voortdurende stroom kleine beloningen.

De gokindustrie als basis 

De verslavende werking van technologie is geen ongeluk. Het is het resultaat van heel bewust ontwerp. Socialmediaplatformen, games en veel apps zijn gebouwd met technieken die rechtstreeks afkomstig zijn uit de gokindustrie. Alles wat werkt in casino’s, werkt ook op een smartphone. Denk aan variabele beloningen, kleuren die je aandacht vasthouden, eindeloos scrollen zonder pauze, kleine onvoorspelbare prikkels, en het wegvallen van een natuurlijk einde waardoor je hersenen geen rust krijgen. Notificaties zijn ontworpen om urgent te voelen, zelfs als ze dat niet zijn.

Er is een reden waarom veel grote namen in de techsector hun eigen kinderen niet of nauwelijks op social media laten en vaak kiezen voor schermvrije of technologieluwe scholen. Zij weten hoe het systeem is gebouwd en hoe sterk het inwerkt op het brein van kinderen. Een kinderbrein kan zich hier helemaal niet tegen wapenen.

Het grote misverstand

Het grootste misverstand is dat kinderen alleen maar discipline nodig hebben of dat ze zichzelf moeten leren beheersen. Zo werkt een verslavingsmechanisme niet. Je kunt een biochemisch patroon in het brein niet oplossen met wilskracht. Kinderen hebben uitleg nodig, inzicht in hun eigen gedrag en handvatten om hun brein weer tot rust te brengen. Ze moeten begrijpen waarom technologie ze soms zo meesleept en hoe ze dat gevoel kunnen herkennen.

Precies daarom heb ik de Supermoeder Vertelt podcast gemaakt.

Supermoeder Vertelt: leer kinderen hun brein begrijpen

In deze serie van vijf afleveringen van slechts vier tot vijf minuten leg ik op een verhalende, eenvoudige manier uit hoe dopamine en andere stofjes werken, waarom je brein steeds meer wil, waarom stoppen zo moeilijk is en waarom het niet jouw schuld is. Ik geef voorbeelden die kinderen begrijpen en die ouders helpen om dit gesprek thuis te voeren. Het is korte audio die past bij de spanningsboog waarop kinderen en jongeren tegenwoordig zijn ingesteld.

Het doel is niet om technologie te verbannen, maar om kinderen en ouders grip te geven op hoe het brein werkt. Als je dat begrijpt, kun je andere keuzes maken en ontstaat er rust, ruimte en een gevoel van controle.