Hebben we massaal ADHD of zijn we telefoonverslaafd?

Zijn we echt massaal ADHD aan het diagnosticeren of is ons brein gewoon overprikkeld?

Neuropsycholoog Erik Matser zegt het nu hardop: veel mensen die vandaag de dag een ADHD-diagnose krijgen, hebben in werkelijkheid een overprikkeld brein dat voortdurend onder vuur ligt door smartphonegebruik. De symptomen lijken op ADHD, maar komen voort uit een brein dat nooit uit staat. En eerlijk gezegd zeg ik dit al jaren. Vooral bij kinderen zien we dat gedrag dat lijkt op ADHD soms simpelweg het gevolg is van te veel schermprikkels, te weinig rust en een werkgeheugen dat continu overloopt.

Wat zegt neuropsycholoog Erik Matser precies?
Erik Matser is gespecialiseerd in de relatie tussen het brein en gedrag. Hij waarschuwt al lange tijd voor de enorme hoeveelheid prikkels waar vooral jongeren aan worden blootgesteld. Onze hersenen hebben een groot deel van de dag rust nodig, maar door smartphones en sociale media komen we bijna nooit meer in deze staat. Matser zegt dat veel mensen verslaafd zijn aan hun telefoon, dat ze nauwelijks nog weten hoe ze moeten ontspannen en dat hun brein daardoor chronisch overbelast raakt. Zijn boodschap is heel duidelijk. Minder schermen, meer rust, meer beweging en meer momenten waarin het brein even helemaal niets hoeft.

Lijkt het op ADHD of is het gewoon te veel prikkels?
De symptomen van ADHD en een overprikkeld brein lijken soms verbazingwekkend veel op elkaar. Denk aan moeite met focussen, van de hak op de tak springen, dingen vergeten, innerlijke onrust en snel afgeleid zijn. Toch hoeft dit niet altijd ADHD te zijn. Het kan ook ontstaan door een leefstijl waarin het brein geen moment stilte krijgt. Meldingen, apps, TikTok, groepschats en FOMO zorgen ervoor dat veel kinderen én volwassenen constant een stroom van mini-dopamineprikkels ervaren. Daardoor raakt het werkgeheugen overbelast en kun je je nog maar moeilijk concentreren.

Uiteraard bestaat echte ADHD gewoon en moet dat serieus worden genomen. Maar de grote toename in diagnoses en medicatiegebruik vraagt om een bredere blik. Zeker in een wereld waarin schermgebruik de afgelopen vijftien jaar explosief is gestegen.

De cijfers laten een enorme stijging zien
De afgelopen tien tot twintig jaar is het aantal ADHD-diagnoses en medicatiegebruik sterk toegenomen. Ter illustratie:

• In 2023 stonden ongeveer 352.700 mensen bij de huisarts geregistreerd met ADHD-achtige klachten.
• Het aantal mensen dat ADHD-medicatie gebruikt is in twintig jaar bijna verviervoudigd, van ongeveer 78.000 gebruikers in 2006 tot bijna 300.000 in 2023.
• Het percentage kinderen met een ADHD-diagnose is in sommige perioden binnen een paar jaar verdubbeld.

Deze cijfers zeggen niet dat ADHD niet bestaat. Ze zeggen wel dat we in relatief korte tijd héél anders zijn gaan kijken naar gedrag, concentratie en onrust. En precies in diezelfde periode zijn smartphones, iPads en sociale media ons leven binnengekomen en nooit meer weggegaan.

Het is dus logischer dan ooit om de vraag te stellen: hoeveel van deze gedragsproblemen komen door een brein dat simpelweg overbelast is?

Wat er gebeurt in een overprikkeld werkgeheugen
Je werkgeheugen is de mentale werkplek van je brein. Het is de plek waar je tijdelijk informatie vasthoudt die je op dat moment nodig hebt. Denk aan een rekensom, een instructie van een leerkracht, of een gesprek waar je middenin zit. Als dit werkgeheugen al vol ligt met prikkels van apps, filmpjes, meldingen en gedachten over sociale druk, blijft er minder ruimte over om nieuwe informatie op te slaan. Het resultaat lijkt op ADHD-symptomen, terwijl de oorzaak vaak iets anders is: overbelasting.

Wanneer je schermtijd vermindert en prikkels wegneemt, zie je vaak een opvallend verschil. Meer rust in het hoofd, meer overzicht en betere concentratie. Niet omdat iemand ineens geen ADHD meer heeft, maar omdat het brein eindelijk weer kan ademhalen.

Scholen en schermen: durven we het echte gesprek aan?
In veel klaslokalen worden kinderen de hele dag geconfronteerd met digitale prikkels. Ze hebben hun telefoon bij zich, werken op tablets en zitten soms ’s avonds tot laat op sociale media. Daarna moeten ze de volgende ochtend stil zitten, focussen en onthouden wat de leerkracht zegt. Dat is bijna onmogelijk voor een brein dat al uitgeput is voordat de schooldag begint.

Stel je voor wat er gebeurt wanneer we op scholen structureel:

• smartphones buiten het lokaal houden
• meer beweging en buitenlucht creëren
• social media onder een bepaalde leeftijd weren
• meer momenten zonder schermen inbouwen

Ik geloof dat een deel van de kinderen dan ineens beter kan focussen, rustiger gedrag laat zien en meer ruimte in het werkgeheugen ervaart. Niet omdat ze veranderd zijn als persoon, maar omdat hun brein eindelijk minder prikkels hoeft te verwerken.

En wij volwassenen dan?
Veel volwassenen herkennen het ook. Slecht concentreren, veel onrust, van alles beginnen maar niets afmaken. Het gevoel dat je een aandachtspanne van tien seconden hebt. Het idee dat je misschien ook ADHD hebt. Natuurlijk kan dat zo zijn. Maar het kan ook het gevolg zijn van te weinig slaap, te veel schermen, nooit diepe ontspanning, continu online zijn en geen enkel moment waarin je brein echt kan herstellen.

Matser waarschuwt dat we in een wereld leven waarin bijna iedereen in een constante staat van overprikkeling verkeert. En dat we dit steeds vaker verwarren met mentale stoornissen. In plaats van te kijken naar leefstijl en rust, kijken we naar labels en medicatie. Dat is niet altijd de juiste route.

Wat kun je zelf doen?
Een paar praktische stappen die je vandaag al kunt nemen:

• Leg je telefoon in een andere ruimte wanneer je moet focussen.
• Maak je laatste uur van de dag schermvrij voor betere slaap.
• Zorg dagelijks voor momenten zonder digitale prikkels.
• Beweeg meer en ga vaker naar buiten.
• Zoek ontspanning die niet via een scherm komt.
• Kijk bij kinderen eerst naar slaap, prikkels en schermtijd voordat je denkt aan diagnoses.

Tot slot
Dit blog is geen aanval op ADHD-diagnoses. Het is een uitnodiging om breder te kijken. Het gaat erom dat we niet vergeten hoe groot de rol van schermen en digitale prikkels is in ons gedrag, onze concentratie en ons gevoel van rust. Het gaat erom dat we eerlijk durven onderzoeken of ons brein misschien vooral rust nodig heeft in plaats van een label.

Voor jezelf. Voor je kinderen. Voor de generaties die opgroeien in een wereld die nooit pauzeert.

Bedankt voor het lezen. En als je dit via je telefoon hebt gevonden, leg hem nu even weg. Je brein zal je dankbaar zijn.