Waarom schermtijd van nu niet te vergelijken is met ‘vroeger tv-kijken

Zijn schermen vandaag de dag écht anders dan vroeger? Ja. En hier is waarom.

Onlangs had ik een gesprek met mijn moeder over schermgebruik bij kinderen. We hadden het over de hoeveelheid televisie die kinderen tegenwoordig kijken. Mijn moeder zei iets wat je misschien herkent: “Maar jullie keken vroeger óók heel veel tv. Jullie zaten ’s ochtends al klaar voor de tekenfilms.”

En daar heeft ze gelijk in. Wij zaten inderdaad op zaterdagochtend al met een boterham met pindakaas voor de buis. Maar er is één belangrijk verschil: de televisie van toen is totaal niet te vergelijken met de schermen van nu.

Vrouwtje Theelepel versus TikTok

Wij groeiden op met De Smurfen, Vrouwtje Theelepel en Nieuws uit de natuur. Dat waren trage verhaallijnen, met rustige stemmetjes en simpele animatie. Niets flitste, niets knipperde. Geen hysterische kleuren, geen personages die in drie seconden zes keer veranderden. Alles kabbelde voort in een overzichtelijk tempo. Als je even niet keek, had je waarschijnlijk niks gemist.

De schermtijd van nu ziet er compleet anders uit. Kinderen kijken op tablets van twintig centimeter afstand, in plaats van op een grote televisie aan de andere kant van de kamer. Ze worden ondergedompeld in snel gemonteerde filmpjes vol felle kleuren, flitsende overgangen, harde geluidseffecten en hyperactieve karakters. Zelfs zogenaamd onschuldige kinderanimatie zit tegenwoordig vol camerabewegingen, jumpcuts, zooms en 3D-effecten. Alles is gemaakt om de aandacht zo lang mogelijk vast te houden, wat er ook voor nodig is.

Van passief kijken naar dopamineverslaving

De televisie van vroeger werkte grotendeels lineair. Je keek wat er op dat moment werd uitgezonden. Was je favoriete programma afgelopen? Dan had je pech. Of je ging gewoon weer wat anders doen, zoals buiten spelen.

Vandaag de dag hebben kinderen 24 uur per dag toegang tot alles. En alles is slim ontworpen om het brein zo veel mogelijk dopamine te geven: dat stofje in je hersenen dat een belonend gevoel geeft. Iedere klik levert een nieuwe prikkel op, een nieuwe aflevering of een nieuwe kick. En hoe jonger het brein, hoe gevoeliger het is voor deze stroom aan snelle beloningen.

En het gaat niet alleen over kinderen

Laten we eerlijk zijn: het is niet alleen de jeugd die continu aanstaat. Ook wij volwassenen zijn steeds meer omringd door schermen. Waar we vroeger hooguit een televisiescherm in de woonkamer hadden, hebben we nu computerschermen, tablets, mobiele telefoons en smartwatches. En niet alleen thuis of op kantoor. Kijk maar eens om je heen.

Sta je bij de kassa in de rij? Grote kans dat je je telefoon pakt. Moet je tanken? Zelfs bij het tankstation zijn schermen die advertenties tonen. Zit je op het toilet? Tja, daar nemen we massaal de smartphone mee naartoe. Er zijn amper nog schermvrije momenten over.

We denken vaak dat we wel even ontspannen met onze telefoon, maar het tegendeel is waar. Het brein krijgt nauwelijks hersteltijd. En dat heeft gevolgen.

Overprikkeling is geen modewoord

Overprikkeling is niet iets dat alleen bij kinderen voorkomt. Het is een realiteit waar steeds meer mensen mee te maken hebben. Wist je dat we in 2025 gemiddeld vijf keer zoveel prikkels per dag binnenkrijgen als in 1980? De hoeveelheid informatie die we dagelijks moeten verwerken, staat gelijk aan het lezen van 174 kranten per dag. Geen wonder dat je hoofd vol zit, je slecht slaapt of constant het gevoel hebt dat je achter de feiten aanloopt.

Deze cijfers zijn afkomstig van Mark Tigchelaar, breinexpert en auteur van het boek Focus aan/uit. In zijn werk laat hij zien dat ons brein niet is gemaakt voor de continue stroom van informatie waarin we nu leven. We krijgen de hele dag door prikkels binnen die we nauwelijks bewust verwerken, maar die wél energie kosten. Geen wonder dat we moe zijn, snel afgeleid raken of constant het gevoel hebben dat ons hoofd ‘vol’ zit.

We staan de hele dag aan. En dat put uit. We moeten onszelf de vraag durven stellen: wat doet dit met ons? En hoe kunnen we hier bewust mee omgaan?

Tijd voor bewustwording

Het gaat hier niet om schuldgevoel of perfect ouderschap. Het gaat om bewustzijn. Schermtijd is niet per definitie slecht. Maar de vorm, de inhoud en de hoeveelheid maken wel degelijk uit. Voor kinderen én voor volwassenen. En bewust omgaan met schermen begint bij jezelf.

Misschien is het tijd om niet alleen naar het aantal minuten schermtijd te kijken, maar ook naar de kwaliteit ervan. Want niet alles wat flitst is goud. Soms is het gewoon... te veel.

Eén kleine tip voor vandaag

Wil je iets veranderen? Begin klein. Laat vandaag je telefoon op tafel liggen als je naar het toilet gaat. Klinkt simpel, maar dit soort momenten geven je brein de ruimte om even tot rust te komen. En juist in die kleine momenten begint het verschil.